Tuinaanleg in Zwammerdam en omgeving

Wie in Zwammerdam de schop in de grond zet, komt vooral rivierklei tegen. Zwammerdam ligt op de smalle oeverwal van de Oude Rijn, met zavelige rivierklei bovenop en veen daaronder; niet voor niets bouwden de Romeinen hier hun castellum. Vlak achter het lint kantelt het profiel naar veenweide, waardoor grondwerk binnen een enkel perceel van draagkrachtige klei naar slappe veenbodem kan omslaan; vooraf sonderen voorkomt hier verrassingen.

Het bodemprofiel wordt bij aanleg niet omgekeerd: de rijpe bovenlaag met bodemleven is de enige laag waar beplanting meteen in aanslaat en die hoort dus boven te blijven. De teellaag hoeft op rivierklei niet dik te zijn omdat de grond van nature voedselrijk is; belangrijker is dat de laag eronder open genoeg blijft voor lucht en water. Een tuin in Zwammerdam ligt vaak lager dan de weg ervoor, waardoor het ontwerp rekening houdt met water dat van buiten het perceel binnenkomt. Een tuin op rivierklei begint bij de hoogteopbouw: het maaiveld moet met een licht verhang naar de laagste hoek of de sloot lopen, omdat de grond zelf nauwelijks water afvoert. Een tuin ophogen tegen de perceelgrens verandert de afwatering van de buren, wat op klei direct merkbaar is omdat het water over het maaiveld wegloopt in plaats van erin. Sleuven voor verlichting en beregening zakken in klei jarenlang na als ze los worden teruggevuld; laagsgewijs aanvullen en verdichten voorkomt zichtbare geulen in het gazon.

Daar komt de waterstand bij. Zwammerdam ligt aan de Oude Rijn en wordt omringd door laaggelegen polders zoals polder Steekt, die van oudsher met molens als De Dikke Molen en de Steektermolen op de rivier werden bemalen. Een leeggepompte folievijver of een lege kunststofbak kan door de waterdruk van onderaf omhoog worden gedrukt, waardoor leeghalen beter niet in een natte periode gebeurt. Een wadi werkt alleen wanneer de bodem ervan ruim boven de hoogste grondwaterstand ligt; blijft er permanent water in staan, dan is het geen infiltratievoorziening maar een vijver.

Zwammerdam is een van de weinige Rijnstreekdorpen met een echte pleinkern in plaats van louter lintbebouwing; na de dorpsbrand van 1906 werd het centrum in jugendstil herbouwd, met daaromheen bescheiden naoorlogse uitbreiding. Dat verschil in bouwjaar en perceelgrootte werkt door in de opbouw die wij bij tuinaanleg kiezen.

Zwammerdam is een van de oudste plekken aan de Romeinse Limes: hier lag het castellum Nigrum Pullum waar de beroemde Zwammerdamschepen werden opgegraven, en de dorpsnaam gaat terug op de dam die graaf Floris III rond 1165 in de Rijn liet leggen. Ook de omliggende kernen Alphen aan den Rijn, Bodegraven en Aarlanderveen horen bij hetzelfde rittenschema. Rond Steektermolen en de omliggende straten zijn wij regelmatig aan het werk.

Vanaf onze werf aan de Frankrijklaan 16 in Hazerswoude-Dorp is het ongeveer 11,2 kilometer, zo'n 16 minuten rijden, en wij komen hier met eigen materieel.